Begin 2025 schreef ik me in voor een nieuw postjaar bij kunstbrief collectief Zusterhood. De themabrief die ik voor deze ronde maakte reisde een jaar lang van zuster naar zuster. Eind 2025 kreeg ik mijn brief terug, aangevuld door de zusters uit mijn cirkel. Graag laat ik hun bijdragen zien. Kijk je mee?

Met nieuwe en andere draden bespannen worden

In mijn themabrief vertelde ik dat ik op een dag een torentje van kiezelstenen vond. Het stond niet ver van een bankje in een bos waar ik iedere morgen een appel at. Iemand had de stenen daar opgestapeld en achtergelaten. Toen ik de volgende dag naar het bankje wandelde, zag ik dat de bovenste stenen op de grond lagen. Ik heb ze bij elkaar geraapt en opnieuw opgestapeld. De dag daarna lagen álle stenen los van elkaar in het mos. Terwijl ik de stenen een voor een op elkaar stapelde om een nieuwe toren te bouwen, realiseerde ik me dat mijn leven voelde als dat stapeltje stenen. Keer op keer had ik een nieuwe toren gebouwd om de stapel vervolgens weer omgegooid te zien worden. 

Mijn oude leven lag aan diggelen en tegelijkertijd lag er daarmee ook van alles voor het oprapen. Soms ving ik een glimp op van verandering. Die keren voelde het alsof ik een andere klank had gekregen en met nieuwe en andere snaren bespannen werd. Aan de zusters van mijn cirkel vroeg ik begin 2025: Herken je dat? Vertel eens, hoe ziet dat eruit bij jou?

Oogst

Eind 2025 kwam mijn poststuk bij me terug, aangevuld door mijn zusters. In de dagen voor ontvangst vond ik een papiertje met woorden van Lonieke Ultee die ik had overgeschreven uit ‘Een zinvol leven’ van Fokke Obbema. In die zinnen vertelt Lonieke hoe zij tijdens een vakantie in Mexico vanuit het niets haar verhaal aan een Canadese vrouw vertelde.

Ze lag naast me aan de rand van het hotelzwembad, met een hoofd vol pleisters. Ze bleek haar hele gezin tijdens een brand te hebben verloren. Als ik niet gedeeld had wat mij was overkomen, had ze dat zeker niet verteld. Op dat moment ontstond er een diepgaand contact doordat we de kwetsbaarheid van het bestaan met elkaar deelden. Als je jezelf daarvoor kunt openstellen, doet de ander dat meestal ook, is mijn ervaring.

Lonieke Ultee

Het beeld van mijn zusters aan de rand van een hotelzwembad kwam boven bij het openen van het pakket. Want wat opviel en raakte was dat alle bijdragen zo openhartig waren. Een krantenbezorger leerde me ooit het woord ‘optellen’ in plaats van ‘delen’ te gebruiken. En dat was voelbaar. We deelden de kwetsbaarheid van het bestaan met elkaar en telden samen op.

Esther

Ik voelde me gezien toen ik mijn pakket opende en het houten kistje van Esther vond. Ik hou zó van het gevoel dat zo’n klein kistje mij geeft. Hoe het in je handen past en dat je het bij je kunt dragen. Ze stopte zoveel aandacht in het doosje en had echt aan alles gedacht. Er zaten steentjes in, verschillend van vorm en van kleur die ze gaatjes gaf. Ze stopte die steentjes niet zomaar in een doosje, maar legde ze op een zachte, witte voering. Zelfs naar een naald en draad hoef ik niet op zoek. Die gaf Esther een eigen plek in het kistje, klaar voor gebruik. Met zoveel zorg als ze het kistje samenstelde, schreef zij ook een brief. Met haar woorden raakte ze de kiezelstenen uit mijn brief een voor een aan.  “De evolutie die het leven met zich meebrengt, vind ik betoverend. Ik zie het leven als een aaneenrijging van ervaringen. Waarbij de ketting van kleur en vorm kan veranderen naarmate ze langer wordt. Soms zit er een vervelende ervaring in de weg. Lijkt niet te passen in het geheel. Maar juist de andere ervaringen houden de ketting in balans..” Esther maakte dat op haar manier visueel. En als ik weer een steentje tegenkom wat niet lijkt te passen, haal ik haar woorden erbij. Nu weet ik: deze maakt het geheel alleen maar mooier.

Diane

Diane maakte een Smartlapje voor alle momenten dat mijn snaren te strak gespannen staan. En het leven mij uitdaagt en om nieuwe “orde van mijn dag” vraagt. Op het lapje staat: “Ik ben heel veel kwijtgeraakt, maar niet verloren.” Ze somt in een begeleidend gedicht op wat ze zoal is kwijtgeraakt en schrijft er openhartig en rauw over in haar brief, oef. Ze vertelt daarbij hoe zij zachtjes doorademt, precies daar naar waar het pijn doet in haar hart. En ik schrik, want ook ik voel het steken.“Het schijnt bijvoorbeeld dat je liefdesverdriet inderdaad letterlijk je hart kan raken. Het kan inderdaad zo’n pijn doen dat er in hele kleine vaatjes kleine scheurtjes komen.” De beschermlaagjes die zij toevoegde aan de pakketten, vind ik terug in het goede nieuws dat zij daarop deelt: “Die genezen weer! Het heeft alleen ruimte nodig om te mogen helen… Ruimte om te zijn wie je bent met al je delen.” Daar waar ik eerst al lezend steken voelde, ontstaat ruimte. De snaren worden losser. 

Rosanne

Toen ik het pakket opende en haar tekening herkende, maakte mijn hart een sprongetje. Eindelijk had ik de potloodtekeningen en brief van Rosanne echt in handen! Bijzonder om de kiezelstenen als illustratie terug te zien. Het torentje én de losse stenen. In haar brief schrijft ze dat ze het herkent, altijd zoekend zijn, en wanneer ze tot nieuwe inzichten kwam, ze zich bijna een ander persoon voelde. Ook als ze terugdenkt aan jongere versies van zichzelf, hoe die steeds veranderd zijn. En dat het opbouwen soms voelt als iets makkelijks, iets natuurlijks. Maar soms ook heel zwaar, dat het al je energie kost. Kijkend naar het rotsblok waar je je nietig naast voelt, de zwerfkei die je met beide armen nèt kunt tillen en het kiezeltje dat in je handpalm rolt, kon ik het verschil tussen makkelijk en heel zwaar goed voelen. “Het is eigenlijk heel mooi dat we onszelf steeds opnieuw op mogen bouwen, steeds opnieuw uitvinden. We zijn vloeibaar, niet vast.” Door de illustraties en woorden van Rosanne kijk ik er vol verwondering op terug en naar uit!

Fleur

Fleur maakte een doosje met stapelstenen voor een steenmannetje. Ze maakte haar ervaring zodat ik het kon beleven. En nodigde uit om de deksel van het doosje te halen en de middelste grootste steen op het steentje van het doosje te leggen. “Soms heb je bagage wat zich niet een richting op laat dwingen, ook al duw je net zolang door!” De stenen die zorgvuldig uitgestald in het doosje liggen, lijken op de kiezelstenen van het torentje dat ik ken. Maar als ik die middelste grootste steen pak wordt meteen duidelijk dat niets is wat het lijkt. De stenen in haar doosje zien er zwaar uit, maar voelen verrassend licht. En als ik mijn toren probeer na te bouwen, word ik opnieuw verrast. Weerstand voelbaar. Een van de vragen die zij zichzelf stelde was: wat als een andere steen weerstand geeft voor een nieuwe steen? Poeh, de stenen die Fleur voor mij maakte zijn andere koek! Ze reikte een ervaring aan waar ik haar enorm dankbaar voor ben. 

Frederike

Jarenlang hadden haar eigen snaren te strak gespannen gestaan. Frederike legt uit dat wanneer je te lang te strak gespannen snaren hebt gehad, je je eigen geluid niet meer hoort. Ook wordt het moeilijker om te horen met wie je in een orkest zou willen. ”Ieder geluid van anderen lijkt aantrekkelijk, want geluid is trilling en die energie voel je niet meer goed als je snaren te strak staan.” De afgelopen jaren is zij bezig geweest met het opnieuw stemmen en afstemmen van haar snaren. Ze leerde onder andere dat zij iemand is die moeiteloos op gehoor speelt. Frederike stemt vaak automatisch af op de ander en vergeet daarbij te veel dat zij een eigen melodie heeft. Ze leerde om opnieuw naar de klank van haar eigen melodie te luisteren. Ze maakte twee prachtige pentekeningen, haar lievelingstechniek om tot jezelf te komen. Boven de stoel die ze tekende, schreef zij: “Neem plaats in het rode pluche. Ontspan je snaren en luister naar je eigen melodie.” Dat maakt dat ik stil ben en luister… Diep onder de indruk van wat Frederike me liet zien, voelen en horen.

Annemiek

Van Annemiek kreeg ik in het voorjaar een voorproefje via Instagram. Heel bijzonder om haar knipkunst na al die maanden in handen te hebben. Mijn posthart huppelt. Annemiek vertelt dat zij bij het lezen van mijn brief meteen moest denken aan dat het voor haar vaak voelt alsof je in verschillende contexten een ander stapeltje stenen bent. “Dat stapeltje bevat stenen van mijzelf, maar ook stenen van een ander. Ik ben nog steeds bezig met uitzoeken welke stenen van mij zijn en hoe dat er precies uitziet en hoe ik ze het beste kan stapelen.” Als ik het oranje touwtje losmaak en de kaart openvouw, zie ik een stapeltje stenen. Achter de stenen vind ik foto’s waarop de geportretteerde verschillende maskers draagt. In haar brief vertel Annemiek dat zij hoopt dat ze straks geen masker op heeft of met andermans snaren bespannen is, maar helemaal zichzelf en ook zo klinkt. En ja, als ik alle portretten op een rijtje zet en een voor een bekijk, zie ik haar uiteindelijk. Zonder masker, gewoon precies zoals zij is. Als ik mijn stenen weer los in het mos vind, zal ik aan haar woorden denken.

Leuk om te weten: Annemiek maakte een heel mooi filmpje over haar bijdrage die je kunt bekijken op Instagram.

Meer brieven bewonderen 

Ruim dertig van de zesentachtig deelnemende zusters stuurden documentatie in van het postpakket dat ze aan het einde van 2025 terugkregen. Je kunt die themabrieven en de aanvullingen bewonderen op de website van Zusterhood. Je vindt er ook brieven tussen van de zusters uit mijn cirkel.

Met een warm hart vol inspiratie kijk ik terug op het afgelopen jaar. De brieven van mijn zusters waren fijne lichtpuntjes in 2025 en ik koester het pakket dat ik nu in handen heb.

Met heel veel liefs,

Nienke