Hoe leef je verder als je broer van de ene op de andere dag er niet meer is? Sam verdronk in het IJ in Amsterdam na een avondje uit. In dit boek deelt Soesja van Grondelle over haar rouwproces: hoe heeft de dood van haar broer haar beïnvloed? Welke angsten moet ze overwinnen? Is de band met haar ouders, haar vriend en haar vrienden veranderd? Maar ook: wat moet je niet, en kun je vooral wel zeggen tegen iemand die met verlies te maken heeft? Wat helpt, en hoe kom je je dagen door?

Begin 2025 zag ik op Instagram een video van Soesja voorbijkomen. Die video begint met: ‘Mijn broer Sam is overleden, maar in Amsterdam kan je hem overal tegenkomen.’ Je ziet haar door Amsterdam fietsen en op verschillende plekken stickers plakken. Dat idee begon met een simpele gedachte. Haar vader wilde een sticker plakken op de plek waar hij en Sam wekelijks samenkwamen om naar voetbal te fietsen. Sam leunde altijd tegen dezelfde lantaarnpaal, wachtend op hun vader. Die plek is speciaal. Hij wilde iets doen met die plek, zodat er een blik van Sam zou zijn als hij langs die lantaarnpaal fietste. Er kwam een sticker met Sams gezicht en daarmee ook een idee: waarom stoppen bij alleen die ene lantaarnpaal? Het plan werd groter. Sam hoorde immers op veel meer plekken thuis. Plekken die deel hebben uitgemaakt van zijn leven: de scholen waar hij naartoe ging, het zwembad waar hij leerde zwemmen, de plekken waar hij werkte en sportte en de straten waar hij woonde. Nu kan je door Amsterdam wandelen of fietsen op zoek naar Sam, naar alle plekken waarmee hij verbonden is. Elke sticker heeft een verhaal over hem en over hen samen. Het is een route door de stad, maar ook een route door herinneringen. Een manier om Sam bij het leven betrokken te houden.

Diep onder de indruk van dit project en de video van Soesja begon ik haar te volgen. En ik was niet de enige. Toen Soesja na de plotselinge dood van haar broer haar rouwproces op sociale media begon te delen, bleek meteen dat heel veel mensen het enorm fijn vonden om haar video’s te bekijken en met haar mee te leven. En het bleef niet bij video’s. Deze maand kwam het boek uit dat Soesja erover schreef. Met dit boek maakt zij de dood en rouw bespreekbaar op een manier die zorgt voor herkenning en verbinding. Haar schoonzus Marijn Bouwman maakte de prachtige illustraties.

De dood bespreekbaar maken

In deze video vertelt Soesja dat de dood een onderwerp is waar we liever niet over praten. We vinden het spannend, naar en soms zelfs een beetje luguber. Terwijl de dood bij het leven hoort. Juist daarom vindt zij dat we er in ons dagelijks leven meer ruimte voor mogen maken. Iedereen krijgt er vroeg of laat mee te maken. Soms zoals je verwacht, maar soms ook totaal onverwacht door ziekte of een ongeluk. Toen de broer van Soesja overleed, besefte zij: het kan iedereen op elk moment overkomen. Juist daarom is het zo belangrijk om wel te praten over de dood. Niet als iets zwaars, maar als iets dat bij het leven hoort. In haar boek weet Soesja haar gevoelens prachtig te omschrijven. Precies zoals zij dat belangrijk vindt: gewoon, open en eerlijk.

De Postfabriek en rouw en verlies

In mijn postkamer staan een heleboel boeken. Mijn verzameling bestaat voor een groot deel uit boeken over post. Maar het grootste deel van de boeken die ik bezit, gaan over rouw en verlies. Als ik daarover vertel, wordt er vaak verbaasd gereageerd: waarom zou ik zoveel over dat onderwerp lezen? Waarom kies ik niet gewoon een leuk boek? Misschien heb jij je ook afgevraagd waarom ik een boek over een rouwproces onder de aandacht breng in de Postfabriek. En dat is om dezelfde reden als Soesja benoemt: we mogen er in ons dagelijks leven meer ruimte voor maken. Iedereen krijgt er vroeg of laat mee te maken, ook bij het schrijven van een kaart of brief.

Daarbij denk ik aan woorden van Megan Devine in haar boek ’Het is oké om je niet oké te voelen’. Zij schrijft: ‘Mensen die lijden hebben een wijsheid die alle anderen nodig hebben. En omdat we in een maatschappij leven die gevoelens schuwt, is het belangrijk om open en eerlijk met elkaar over de diepe dalen van het menselijk bestaan te praten.’ En dat hoeft niet zwaar of beladen te zijn.

Lisanne van Sadelhoff weet dat mooi te beschrijven in een artikel over veerkracht. Daarin vertelt ze over het moment dat ze na een interview naar huis rijdt. Ze had zojuist een vader en moeder geïnterviewd die hun dochter en haar ongeboren kind waren verloren. Tijdens die terugrit hoorde ze zichzelf meezingen met de radio. Ze kan zich zelfs herinneren dat ze meezong met ‘Happy Ending’ van Mika omdat ze dat bij thuiskomst nog neergekrabbeld had in haar aantekeningen. Want het voelde gek dat ze zo had gezongen, vrolijk was en lichtheid ervoer terwijl ze net uit de zwaarte kwam. Hoe kon dat? Het kwam niet door de lentezon in die periode. Het was geen relativering dat haar ellende best meeviel met het meervoudige leed dat anderen soms ten deel viel. Het was geen opluchting dat zo’n zwaar interview erop zat. Het was hoop. Ze zag inderdaad twee lopende verdrieten, maar ook twee lopende bakens vol wijsheid, wilskracht en voorzichtige levenslust. Mensen die hun kind verloren maar die tegelijkertijd in staat waren elkaar en de liefde te blijven vasthouden. 

Wil je meer lezen over rouw? Andere blogs die wij over dit onderwerp schreven, brachten we onder bij de categorie ‘Rouw en verlies’.

Sam, ik neem je altijd mee

Toen ik las dat Soesja aan een boek werkte, wist ik meteen dat die in mijn boekenkast moest komen staan. Geraakt door haar video’s waarin ze open en eerlijk over rouw vertelt, had ik er alle vertrouwen in dat haar woorden op papier ook fijn en helpend zouden zijn. Kort na aanschaf werd mijn gevoel bevestigd. Soesja maakt zichtbaar dat de dood zoveel groter is dan de dood van een persoon. En geeft woorden aan emoties waar anderen vaak geen woorden voor kunnen vinden. Daar ben ik haar heel dankbaar voor. Want als je ergens woorden voor hebt, kun je het makkelijker delen. Dat zorgt voor verbinding en laat je minder eenzaam en verloren voelen. Alleen al in de afgelopen dagen bracht haar boek openhartige gesprekken op gang. Het exemplaar dat voor me ligt, staat inmiddels vol potloodlijnen omdat ik de ene na de andere zin onderstreepte. Ik zou die onderstreepte zinnen nu graag aan jou voorlezen, maar gun je het lezen van het hele boek ook zo enorm.

‘Sam, ik neem je altijd mee’ is vanaf nu te koop en te bestellen. Op bol.com kun je alvast een aantal bladzijdes lezen in het inkijkexemplaar. Als je van plan bent het te kopen, vergeet je dan je lokale boekhandel niet? 

Met heel veel liefs, Nienke